Dziadkowie są ważną częścią najbliższej rodziny dziecka – tuż obok rodziców i rodzeństwa. Z tego względu ich relacje z wnukami podlegają ochronie prawnej i zostały uregulowane w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Na czym polegają kontakty z dzieckiem?

Przepisy precyzują, że kontakty z dzieckiem obejmują różne formy utrzymywania relacji, w szczególności:

osobiste spotkania i odwiedziny,
możliwość zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,
bezpośrednie rozmowy,
wymianę korespondencji,
komunikację na odległość, w tym telefoniczną i elektroniczną (np. poprzez wiadomości tekstowe, e-mail, komunikatory internetowe czy wideorozmowy).

Pojęcie „życia rodzinnego” w relacjach między dziadkami a wnukami było również przedmiotem rozważań Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wskazano, że może ono istnieć wtedy, gdy między stronami wytworzyły się rzeczywiście bliskie więzi emocjonalne. Wspólne zamieszkiwanie nie jest konieczne – wystarczające mogą być częste i zażyłe kontakty. Szczególnie silne znaczenie mają relacje, gdy dziecko mieszkało z dziadkami przez dłuższy czas.

Czy dziadkowie mają prawo do kontaktów z wnukami?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, prawo do utrzymywania osobistych kontaktów z dzieckiem nie przysługuje wyłącznie rodzicom. Uprawnienie to mają również dziadkowie.

Jeżeli rodzice utrudniają lub uniemożliwiają spotkania, babcia lub dziadek mogą zwrócić się do sądu rodzinnego o ustalenie zasad kontaktów. Dotyczy to sytuacji, w których np. jeden z rodziców bez uzasadnienia ogranicza relacje dziecka z dziadkami.

Jak często mogą odbywać się kontakty?

Polskie prawo nie określa konkretnej częstotliwości spotkań. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, a sąd kieruje się przede wszystkim nadrzędną zasadą – dobrem dziecka.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano znaczenie rodzin wielopokoleniowych w polskiej tradycji. Wskazano, że relacje pomiędzy dziadkami a wnukami, zwłaszcza gdy są oparte na silnej więzi emocjonalnej, mogą pozytywnie wpływać na rozwój dziecka i jego wychowanie. Utrzymywanie takich kontaktów, o ile nie zagraża dobru małoletniego, uznawane jest za naturalne i pożądane.

Ostatecznie więc częstotliwość spotkań powinna być taka, aby sprzyjała prawidłowemu rozwojowi dziecka i podtrzymywaniu rodzinnych więzi.

Utrudnianie kontaktów przez rodziców – co można zrobić?

Jeżeli rodzice bezpodstawnie ograniczają dziadkom możliwość widywania wnuka albo całkowicie jej odmawiają, dziadkowie mają prawo złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o ustalenie kontaktów.

Wniosek podlega stałej opłacie sądowej (100 zł), a właściwy jest sąd miejsca zamieszkania dziecka. Sąd rozstrzyga, czy i w jakiej formie kontakty powinny się odbywać, kierując się wyłącznie dobrem małoletniego.

Czy sąd może ograniczyć lub zakazać kontaktów?

Tak. Sąd opiekuńczy ma możliwość zarówno ustalenia zasad kontaktów, jak i ich ograniczenia, a w wyjątkowych sytuacjach – całkowitego zakazania.

Może w szczególności:

zakazać spotkań osobistych,
zabronić zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,
dopuścić kontakty wyłącznie w obecności rodzica, kuratora lub innej wskazanej osoby,
ograniczyć relacje do kontaktów telefonicznych lub elektronicznych,
zakazać komunikowania się na odległość.

Jeżeli utrzymywanie relacji mogłoby poważnie naruszać dobro dziecka lub stanowić dla niego zagrożenie, sąd może orzec całkowity zakaz kontaktów.

Warto pamiętać, że każde orzeczenie dotyczące kontaktów może zostać zmienione w przyszłości, jeśli wymaga tego sytuacja dziecka.

Powierzenie opieki nad dzieckiem dziadkom

Co do zasady, dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską do ukończenia 18 lat. Władza ta przysługuje rodzicom. W określonych przypadkach sąd może jednak ustanowić opiekę prawną i powierzyć ją dziadkom.

Może się to zdarzyć m.in. gdy:

rodzice nie żyją,
zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej,
rażąco zaniedbują swoje obowiązki lub nadużywają władzy,
są ubezwłasnowolnieni,
są małoletni i nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych.

Postanowienie w tej sprawie wydaje sąd opiekuńczy – może on działać z urzędu, gdy poweźmie informację o przesłankach do ustanowienia opieki. Każda osoba, która wie o okolicznościach uzasadniających taką ingerencję, powinna zawiadomić właściwy sąd.

Opieka może zostać powierzona jednemu z dziadków albo obojgu – pod warunkiem że pozostają w związku małżeńskim.

Jeżeli potrzebujesz pomocy w sprawach dotyczących kontaktów dziadków z wnukami, ograniczenia tych kontaktów lub powierzenia opieki nad dzieckiem – warto skonsultować z kancelarią prawną.

Zapraszamy do skorzystania z usług Kancelarii Radcy Prawnego w Legionowie

Nasza Kancelaria oferuje profesjonalną pomoc prawną w zakresie prawa rodzinnego. Wspieramy Klientów w sprawach dotyczących rozwodów, separacji, alimentów, władzy rodzicielskiej, ustalania miejsca pobytu dziecka oraz regulacji kontaktów z dzieckiem.

Szczególną uwagę poświęcamy sprawom dotyczącym uregulowania kontaktów dziadków z wnukami. Rozumiemy, jak ważne są więzi rodzinne, dlatego zapewniamy rzetelne doradztwo, przygotowanie niezbędnych pism procesowych oraz reprezentację przed sądem – z troską o dobro dziecka i interes naszych Klientów.

Siedziba Kancelarii znajduje się w Legionowie, jednak obsługujemy również Klientów z Warszawy – w tym z dzielnicy Warszawa Białołęka – a także z innych dzielnic stolicy i okolicznych miejscowości.