Kiedy rodzice żyją w rozłączeniu konieczne staje się ustalenie formy sprawowania opieki nad dzieckiem (dziećmi). Zazwyczaj w Polsce ustala się miejsce zamieszkania przy jednym z rodziców, zaś drugi rodzic ma ustalone kontakty – w drodze np. ugody lub orzeczenia sądu. Nadal rzadkością jest orzekanie pieczy naprzemiennej. W zasadzie wyłączając precedensy nie orzeka się jej w sytuacjach, w których między rodzicami panuje konflikt, szczególnie o dużym nasileniu.
Co zrobić jeżeli kontakty się nie odbywają?
Rodzic, który ma ustalone kontakty na podstawie orzeczenia sądu lub zatwierdzonej ugody posiada środki uprawniające do egzekwowania wykonywania ich w drodze postępowania sądowego. Jest to tzw. zagrożenie karą za niewykonywanie kontaktów. W praktyce konieczne jest zgromadzenie dowodów na fakt, że drugi rodzic utrudnia realizację kontaktów z małoletnim. Wówczas występuje się o orzeczenie zagrożenia karą o określonej wysokości za niewykonywanie kontaktów – co można zrobić już w momencie orzekania o kontaktach. Następnie po otrzymaniu takiego postanowienia można wystąpić o ukaranie rodzica za niestosowanie się do postanowienia za każdy niezrealizowany i udokumentowany kontakt. W przypadku nagminnego łamania orzeczenia kary mogą sięgać nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.
Jak wyegzekwować nałożoną karę pieniężną?
Postanowienie w sprawie jest jednocześnie tytułem wykonawczym jak każde inne orzeczenie o zapłacie. Po otrzymaniu odpisu z klauzulą wykonalności, jeśli dłużnik nie ureguluje zadłużenia dobrowolnie możliwe jest więc wystąpienie do komornika o egzekwowanie wierzytelności w drodze egzekucji komorniczej. Pieniądze uzyskane tą drogą nie stanowią przychodu i nie są opodatkowane, zatem uprawniony do ich otrzymania nie musi ich zgłaszać w rozliczeniu rocznym ani też odprowadzać od nich żadnych podatków.
Trybunał Konstytucyjny, a Sąd Najwyższy – czy orzeczenia się wykluczają?
W ostatnich latach w kontekście wykonywania kontaktów rodzica z małoletnim było głośno w najwyższych polskich organach sądowniczych. W sprawie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 22 czerwca 2022 roku, sygn. SK 3/20) orzekając, że przepisy nakładające na rodzica obowiązek zapłaty drugiemu rodzicowi za utrudnianie kontaktów są niezgodne z Konstytucją w części dotyczącej sytuacji, gdy do kontaktu nie dochodzi z woli samego dziecka, podkreślając wagę ochrony praw człowieka. Niedawno Sąd Najwyższy wydał uchwałę w sprawie wykonywania kontaktów z dzieckiem (3 października 2025 roku, III CZP 20/25), w której wskazał że w przypadku kiedy rodzic sprawujący codzienną pieczę nad małoletnim utrudnia wykonywanie kontaktów może być ukarany finansowo. W opinii publicznej, nawet w środowisku prawników zawrzało. Wiele osób uznało że orzeczenia te zamiast się uzupełniać – wykluczają się. Tymczasem zarówno jedno, jak i drugie stanowisko wprost wskazują na autonomię małoletnich uprawnionych do podejmowania własnych decyzji niezależnych od woli i animozji między opiekunami. Orzeczenia podkreślają także obowiązki rodzica tzw. pierwszoplanowego związane z przygotowaniem dziecka na kontakt. Konflikt między dorosłymi, zarówno w świetle ustaleń Trybunału Konstytucyjnego jak i Sądu Najwyższego nie może wpływać na relacje dziecka z drugim rodzicem.
Inne środki w przypadku konfliktu rodzicielskiego
Sąd w swoich kompetencjach posiada inne środki do usprawnienia funkcjonowania kontaktów poza wyżej wskazanymi. Ustawodawca przewidział wiele możliwości, w tym dokonywanych z urzędu tj. bez wniosku stron, z których sądy mogą korzystać w postępowaniach opiekuńczych, włącznie ze skierowaniem rodzica, rodziców, rodziny czy samego dziecka na terapię psychologiczną lub odbycie szkoleń podnoszących kompetencje rodzicielskie.
Nasza kancelaria prawna w Legionowie i Warszawie oferuje kompleksowe wsparcie rodziców zawsze działając w oparciu o szeroko pojęte dobro dziecka w sprawach rodzinnych, rozwodach, alimentach oraz kontaktach z małoletnimi . Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą oraz do kontaktu z nami.